لە شەڕی فەتحوڵا گویلەن و تەیب ئەردۆگاندا کوردستانی ئێراق پشتی کامیان بگرێت؟

2014/12/18 نوسراوە  بڵاو نەکرابوەوە تا ۲۹/۷/٠۱٦.

ئەگەر بڕیار بێت لایەنی هەق بگرین ئەوا ئەبێ بڵێین تا ڕادەیەک بەڕێز گویلەن لەسەر حەقە. حەق بەو مانایەی ئەردۆگان خەوەکانی گەورەتر بوون و خۆی بە جێگرەوەی ئەتاتورک نەزانێت، هەروەها خۆی لەوە گەورەتر ئەزانێت کە بە هێز و بازوی گویلەن هاتبێتە جێگاکەی ئێستای. کاتێکیش تەماشای ژمارەکان ئەکەین (بۆ نمونە قەرزی تورکیا لە کاتی هاتنە سەر حوکمی ئەردۆغان تا ئێستا)(۱) — ئەم خوێندنەوە ئابوریە جێگای متمانە نیە، قسەکەی بەرنادشۆ بەکارە کە ئەکرێ ئابوریناسانی تر کەلێنی گەورە لەو ژمارانە بدۆزنەوە– سەرباری ئەوەش جار و بارە ئەبێ حەقێکیش بدرێت بە ئەردۆغان کەوا خزمەتی تورکیای کردوە. بەڵام لە ستراتیجیەت و خوێندنەوەی ڕووداوەکانی ناوچەکەدا لە دۆڕاو دۆڕاوترە(۲). بەڵام ئەمە بابەتی ئەم نوسینە نیە.

ئەوەی لەم نوسینەدا ئەمەوێت باسی بکەم ئەوە نیە کە ئایا بەدەپە و پەکەکە لە باکوری کوردستان هەقە چی بکەن، چونکە هەم ئەو مافە بەخۆم نادەم بەو شارەزاییە کەمەی هەمە قسە لە توانا و بۆچوونی ئەوان بکەم، هەم بەڕاستی کار و چالاکیەکانی گویلەن لە باکوری کوردستان لام بە تەواوی ڕوون نیە. بەهەمان تەرازوش نابێ لە چاوی بەدەپە و پەکەکەوە دۆخی باشور بخوێنرێتەوە یان قسەی لەسەر بکرێت، بەڵام نابێ تێکەڵ بکرێت لەوەی دۆزی باکور و باشور یەک دۆزە بۆیە نیەتی هێزەکان ئەکرێ بەهەریەک لەو دوو تەرازوە بپێورێت. ئەمە دوو شتی جیاوازە، بونیاد نەنانی ڕوانگەیەک لەسەر ڕوانگەی لایەنەکەی تر، بەڵام مادام دۆزی کورد یەک دۆز بێت ئەکرێ لەسەر ڕای لایەک قازانجی لایەکی تر دیاری بکرێت دەنا دژیەکی تێدا ڕوو ئەدات.

کەواتە با لە چەند پرسیارێکی سادەوە دەست پێ بکەین:

یەکەم: خواجە لە کوردستان خاوەنی چیە؟

فەتحوڵا گولەن خاوەنی دەیان مەکتەب، کۆمپانیا وە زانکۆی ئیشقە کە ساڵانە ئەگەر ژمارەیەکی ١٨ لەسەر هەموو دامەزراوەکانیان دابنێین و بڵێن هەموو ساڵێکیش ٥٠ قوتابی لە هەریەک لەوانەوە دەر ئەچێت ئەوا ساڵانە ٦٠٠ کەسی بەتوانا لە دامەزراوەکانی ئەوانەوە خوێندن تەواو ئەکەن. ئەگەر تەنها ٪۱ی ئەمانە لانی کەم دڵسۆزی جەماعەتەکەی بەڕێز گویلەن بن ئەوا ساڵانە ٦ کەسی بە توانا (چونکە خوێندنگاکانیان تەنها باشترین قوتابی وەر ئەگرن) دێنە ناو کۆمەڵگای کوردیەوە و ئەبن بە پزیشک، ئەندازیار، مافناس و جۆرەها کاری تر.

دوەم: پەیوەندی کۆمپانیای فەزالەر لەگەڵ تاڵەبانی و بارزانی؟

ئەوەی لە دنیای ڕۆژهەڵات شارەزابێت ئەبێ بزانێ کەوا ئەوەی بە گشتی باس ئەکرێت تەنها قەترەیەکە لەوەی کە لەژێرەوە ئەنجام ئەدرێت. سروشتی بزوتنەوەکەی بەڕێز گویلەنیش بۆخۆی بلیمەتی ئەم جۆرە کار کردنەیە. وەک یەکێ لە کەسە یەکەمەکانیان لە ساڵانی کۆتایی سەدەی ڕابردوودا بە دەمی خۆی وتی: ئێمە سیاسەت ناکەین بەڵام سیاسیەکان لەسەر پەنجە ئەخولێنینەوە. ئەوەی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە هەردوو تاڵەبانی و بەرزانیەوە هەبێت ئەوەیە کە ڕۆژێک هەمان کەس بە قوتابیەکانی کۆلێژی ئیشق ئەڵێ: ئەمە ڕۆژنامەیەکە تیایدا هاتوە کە جەنابی تاڵەبانی ئەڵێ “من پێم خۆشە ئەوان لە هەموو لادێیەکی ئێمە قوتابخانەیەک بکەنەوە” بە کورتی ئەوەی بۆ ناوەڕۆکی ئەم بابەتە گرنگە وەڵامی پرسیارەکە ئاوا عادلانەیە: پەیوەندی زانکۆی ئیشق (لەلایەن بەڕێز نێچیرڤان بارزانیەوە کرایەوە) و باقی خوێندنگاکانیان پەیوەندیەکی بتەو و تەندروستە.

یەک ڕوونکردنەوەی تریش گرنگە پێش ئەوەی وەڵامی سەردێڕی بابەتەکە و پرسیارە سەرەکیەکە بدەمەوە. ئەویش ئەوەیە کە ئاشکرایە بەڕێز گویلەن خۆی بە میراتگری دەوڵەتی عوسمانی ئەزانێت، هەرچەن ئەمە لای ئەردۆغانیش هەمان شتە (وەک بەختیار عەلی لە بابەتێکیدا ئاماژەی پێ ئەکات) بەڵام بەڕای من ئەردۆغان زیاتر شوێنکەوتوی پارتە ئیسلامیەکانی دوای حسن بنایە و خەو بە گێڕانەوەی سەڵتەنەتەوە نابینێت بۆ شام و قاهیرە. ئەوەی فەتحوڵا لە عوسمانیەتیش جیا ئەکاتەوە ئەوەیە کەوا هەرچەن هەردوکیان چەندین نیشانەی کاریگەری دروستکەرانی بیری ئەتاتورکیزمیان پێوە دیارە (زیا گوێکئاڵپ و بیرمەندانی دوایی) بەڕێز گویلەن زیاتر پابەندی سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەکانی ترە و بە ئاشکرا کار بۆ بە عوسمانی کردنی زمانی تورکی ئەکات. بۆیە ڕونکردنەوەکەی کە ئەمەوێت بیڵێم ئەمەیە: هەموو ئەمە وا ئەکات بەڕێز گویلەن پرۆسەی ئاشتی نێوان ئۆجەلان و ئەردۆگان بە پەیماننامەی حودەیبیە بشوبهێنێت.

کەواتە بەبێ درێژەدان بەباسەکە و لادان لەسەر تەوەرە ئەسڵیەکە: ئایا ئەبێ سیاسەت بکرێت یان پشتی حەق بگیرێت؟ پرسیارەکە ئاسانە بەڵام وەڵامەکەی ئەبێ قوڵتربێت لەوەی کە دیارە. ئەویش ئەوەیە کە نابێ پشتی حەق بگیرێت لە کاتێکدا حەق لەسەر ئەوەبێت کە ئەردۆغان ئەیەوێت ببێت بە سەرۆکی کۆمار و چەند ساڵێکی تریش ئابوری تورکیای لەژێردەستدا دەرنەچێت (مەیدانی شەڕی ئەم دوو ڕۆژە بانک و کۆمپانیاکانی سەر بە ئەردۆغانە). بەڵکوو ئەبێ سەنگی مەحەکێک، پێوەرێکی زانستی هەبێت بۆ ئەوەی تەماشاکەر نەبین. ئەوەی من بە ڕاستی ئەزانم دوو پێوەرن: یەکەمیان چەندە ئێمە لەگەڵ بەدەپە و پەکەکە هاوڕابین ئەوەندە یەکگرتووتر ئەبین و ئەوەندەش براوە تر ئەبین. بۆیە لە ئێستادا (بە سەردانەکەی دیاربەکریشەوە) ئاشکرایە کە لەیلا زانا و بایدەمیر پشتی ئەردۆغان ئەگرن. وە پێوەری دوەمیش ئەو ڕاستیەیە کەوا ئەردۆغان لە کوردستانی ئێراق مەکتەبی نەکردۆتەوە و کەس فێری تورکی ناکات. کۆمپانیاکانی ناردوە و خەریکی کەسابەتی عوسمانی ئاسای خۆیانن. بەڵام بەڕێز گویلەن مەکیاڤیلیانە قوچەکی پێی خۆی قایم کردوە و گۆڕانکاریەکیش کە ئەیکات وەک سوڵتان سەلیمی یەک، یەک خستنەوەی تورکە لە هەموو گۆشەیەکی دنیا.

بۆیە ئەبێ کورد پشتی ئەردۆگان بگرێت و ئەگەر دەستەواژەی کێ لەسەر حەقەش کەسانێک بێتاقەت بکات ئەوا ئەکرێ ئاوا تەماشای ساحەکە بکرێت: ئەردۆگان بە دەنگەکانی بەڕێز گویلەن هاتۆتە سەرحوکم، ئەگەر ئێستا ئەو ڕازی نەبێت هەندێ کەس بەزۆر کارێکی پێ بکەن، ئەوا هەر ئەو لەسەر حەقە ئەگەر خەوەکانیشی ئەوەندە گەورەبێت کە جەماعەتەکەی بەڕێز گویلەن بخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە.

چونکە بەبێ ئەردۆغان ئەگەر بەڕێز گویلەن بیتوانیایە ئەمەی ئێستا لە تورکیا هاتۆتە دی بۆی بکرایە، هیچ کات ئەوی نەئەخستە پێش خۆی.

(۱) بلومبێرگ. دوا بڕی قەرزەکانی ئای ئێم ئێف درایەوە.http://www.bloomberg.com/news/2013-05-13/erdogan-s-imf-triumph-masks-surge-in-private-debt-turkey-credit.html

(۲) نیۆ-عوسمانیەتی ئەردۆگان http://www.globalresearch.ca/syria-egypt-reveal-erdogans-hidden-neo-ottoman-agenda/5358781

چ جۆرە مرۆڤێک دەستپێکەری شۆڕشی ڕۆشنبیری بوون؟

وێنەی ئێراسمەس، لە ویکیمیدیاوە، کێشراوی هانس هۆڵبین ناوێک.
وێنەی ئێراسمەس، لە ویکیمیدیاوە، کێشراوی هانس هۆڵبین ناوێک.

بۆخۆی ئەم پرسیارە ئاوا نەبوو. ئەوەی هەست ئەکەم وا ئەزانرێت، لانی کەم من وابووم، پێشکەوتنی ڕۆژاوا لە شۆڕشی پیشەسازیەوە دەستی پێکردبێت، یان لە شۆڕشی ڕۆشنبیری فەرەنسا و سەدەی حەفدەهەمەوە بووبێت. یان لام وابوو پێشکەوتنی ڕۆژاوا لەدوای ئەوەوە دەستی پێ کرد کە گالیلۆ زانی زەوی خڕە. هەروەها خودی زانستە کە وای کردوە ئەوان پێشکەون. بەڵام ئەمە تەواو پێچەوانەی ئەوەیە ڕەسڵ لە کتێبی “مێژووی فەلسەفەی ڕۆژاوا” کتێبی سێ بەشی یەکدا باسی ئەکات [١]. هەڵبەت ئەوە نەزانی بەندەیە دەنا شۆڕشی ڕۆشنبیری جیاوازە لە شۆڕشی پیشەسازی. ئەنجا دەربارەی شۆڕشی ڕۆشنبیری پرسیارەکەم ئاوابوو: کێ شۆڕشی ڕۆشنبیری دەست پێ کرد؟ بەڵام پرسیارەکە زۆر ناماقوڵانەیە، وە گۆڕینی بە :کێ بوون…بە کۆ دیسان نابێت. بۆیە ئەپرسم چ جۆرە پیاوێک بوون؟ ئاخر هەموو بیرۆکەیەک، ئەنیشتاین وتەنی، ئەگەر بەدوای کەویت ئەگەڕێتەوە لای کەسێک، مرۆڤێک، جا ژن یان پیاو.

ڕەسڵ، شۆڕشی ڕۆشنبیری یان “ژیانەوە”، زۆرێ پێیان خۆشە بە ڕینەیسانس ناوی بهێنن، دابەش ئەکا بۆ خوار و سەرەوەی ئاڵپ. خوارەوە ئیتالیا و سەرەوەش باقی ئەوروپای ڕۆژاوا (ئەڵمانیا، فەرەنسا، بەریتانیا و وڵاتانی تر).

بۆ جۆری مرۆڤەکان چەن ناوێک باس ئەکات، مایکڵ ئەنجلۆ، لیۆناردۆ و مەکیاڤێلی لە خوارەوە. لە سەرەوەی ئاڵپیش باسی دوو پیاو ئەکات. یەکێکیان لە دایک بووی ڕۆتەردام، بە ناوی دیسیداریەس ئێراسمەس (١٤٦٦-١٥٣٦)، کە لە ئێستادا لە ئەوروپا قوتابیان کە جێگا ئەگۆڕنەوە لە زانکۆیەک بۆ زانکۆیەکی تر پرۆگرامەکە بە ئیراسمس ناسراوە. هەروەها تۆماس مۆر (١٤٧٨ – ١٥٣٥)، لەدایک بووی لەندەن، کە ئینگلیز بوە. ئەڵبەت باسی ناکا چۆن ئێراسمس مۆر ئەناسێ بەڵام ئەڵێ هاوڕێی نزیک بوون و گوایە ئێراسمس کاتێکی زۆری لە ئینگلتەرا بەسەر بردوە.

دەربارەی باشور، بە درێژی باسی فەرمانڕەوایی خانەوادەی مەدیچی ئەکات لە ناوچەی فلۆرانس لە ئیتالیا. هەڵبەت ئەو بە درێژی باسی ئەکات بەڵام بە کورتی جۆرە کەسانێک بوون کە لەناو دیندابوون وەک فەرمانڕەواکانی تر بەڵام بە مرۆڤدۆست ناویان ئەبات. کە دێتە سەر باسی شاری فلۆرانسیش بە “مۆدێرنترین شار”ی دنیای باس ئەکات. لە لاپەڕە ٤٨٤ و ٤٨٥دا [١] باسی چۆنێتی هاتنە سەر حوکمیان ئەکات. ئەڵێ سێ جۆر مرۆڤ هەبوون لە فلۆرانس، خواپێداوەکان، بازرگانەکان و پیاوە بچوکەکان. ئەنجا ئەڵێ لە ١٢٦٦دا پیاوە بچوکەکان ئەوانی تریان ڕووخاند و بەداخەوە دیموکراسیەتێک دروست نەبوو. بەڵام خانەوادەی مەدیچی بە پێشەوایەتی کۆسیمۆ دی مەدیچی (١٣٨٩ – ١٤٦٤) حوکمیان گرتە دەست. ئەبێ لێرەدا بنوسم کە ئەستەنبوڵ لە ١٤٥٣داگیرکرا لەلایەن عوسمانیەکانەوە. کوڕی ئەم پیاوە، لۆرێنزۆ لە ١٤٦٩ بۆ ١٤٩٤ حوکم ئەکات. ڕەسڵ ئەڵێ هەردوو خاوەنی حوکم بوون لەسایەی دەوڵەمەندیەکەیاندا کە لە کەسابەتەوە دەستیان کەوتبوو. باوکی بە کابرایەکی توند و تیژ ناو ئەبات بەڵام لۆرێنزۆ بە حاکمێکی وریا کە توانیبووی فلۆرانس دەوڵەمەند بکات و خۆشی لە ئەنجامی ئەوەدا دەوڵەمەنتر بێت.

ئەم جۆرە حاکمانە بە حاکمی “مرۆڤدۆست” ناو ئەبات، وەک سەرەتایەک لە جیاوازی ئیمپراتۆر یان سوڵتانەکانی دەوڵەتی ئیسلامی کە حاکمی موتڵەق بوون.

کە دێتە سەر باسی ئەوەی ژیانەوەکە خۆی چ کارێکی تێدا کرا، ئاوا باسی ئەکات: “لە دایکبوونەوە ماوەیەکی گرنگ نەبوو لە ڕووی دەستکەوتی فەلسەفیەوە، بەڵام هەندێ شتی کرد کەوا پێشینەیەکی پێویست بوو بۆ ئەو شتە گەورانەی کە دواتر لە سەدەی حەفدەهەمدا کرا. یەکەم شت، سیستمە فێرکاریە تەقلیدیە ڕەقەکەی پێشتری شکاند، کە بۆخۆی ببوە قاڵبێکی ڕەق دژ بە ڕۆشنبیری. هەروەها خوێدننی ئەفلاتونی زیندوو کردەوە، وە کارێکی کرد کەوا ئەوەندەی پیویست بێ سەربەخۆیی دروست ببێ کە کەسەکان بتوانن لەنێوان ئەفلاتون و ئەرستۆدا هەڵبژێرن….لە هەمووشی گرنگتر هانی خووگرتنی دا تا موغامەرەی ڕۆشنبیری ببێتە کردارێکی کۆمەڵایەتی خۆش…” [١، پەڕەی ٤٨٧] فێرکاری تەقلیدی مەبەستم سکۆلاستیسیزمە، ئەو فەلسەفە ڕەقەی ئەرستۆیە کە دینیەکان و پیاوانی وەک تۆماس ئەکویناس و هەروەها ئیبن سیناش پێوەی خەریک بوون بە وتەی ڕەسڵ لە هەمان سەرچاوە لە بەشی “موحەمەدیەکان”دا.

ئەنجا ئەڵێ، هەردوو کۆسیمۆ و لۆرێنزۆی کوڕی موعتادی ئەفلاتوون بوون. کۆسیمۆ ئەکادیمای فلۆرانسی دروست کردوە و کوڕەکەشی بەردەوام بوە لەسەری کە تیایدا فەلسەفەی ئەفلاتونی تێدا خوێندراوە. کۆسیمۆ خۆی لە سەرەمەرگدا یەکێ لە ئاخاوتنەکانی ئەفلاتونی بۆ خوێندراوەتەوە. ئەوەی ڕەسڵ لێرەدا بە وردی سەرنجی ئەدا، کە لە باسەکەدا زۆر ڕوون نیە ئەمەیە: “مرۆڤدۆستەکانی ئەو سەردەمە، ئەوەندە سەرقاڵی وەدەست خستنی زانیاری بوون دەربارەی کۆنەکان، بواریان نەبوە هیچ شتێکی نوێ بەرهەم بهێنن لە فەلسەفەدا”

ئەنجا ئەڵێ “ژیانەوە بزوتنەوەیەکی بڵآو نەبوو، بەڵکوو بزونتەوەیەکی کۆمەڵێ زانا و هونەرمەندی کەم بوو، هاندراو لەلایەن فەرمانڕەوای لیبراڵەوە، بە تایبەتی خانەوادەی مەدیچی و پاپا مرۆڤدۆستەکان” لە هەمان کاتیشدا ئەڵێ ئەم جۆرە پیاوانە کەسانێک بوون کە لەگەڵ ئەوەشدا لەگەڵ پیاوانی دیندا ناجۆر بوون زۆرێکیان ڕازیبوون کاریان بۆ بکەن یان لە کۆتاییدا هەر چوونەوە بۆ لای پیاوانی دین. بۆیە ئەڵێ ئەمان نەیان توانی شتێکی جیاواز بەرهەم بهێنن چ وەک ئەوانەی سەدەی حەڤدە یاخوود ئەو “چاکسازیە دینیە”ی بە ڕیفۆرمەیشن ناسراوە لەسەر دەستی مارتن لوسەر.

بە ناوەکانی سەرەوەدا ڕوونە کە ئەم پیاوانە پیاوانی زانست نەبوون، ئاخر ئەوەی ئێستا بە زانست ناسراوە دواتر لەسەر دەستی گالیلۆ (١٥٦٤-١٦٤٢)، دیسان ڕەسڵ باسی ئەکات، گەشە ئەکات. لەسەر ئەوانەی باشور، باسی لیۆناردۆ و مایکڵ ئەنجلۆ ناکات، بەڵام بەشێکی تەرخان کردوە بۆ مەکیاڤێلی [١، پەڕەی ٤٩١]. هەقە بە کورتی لێرەدا بنوسم ڕای ڕەسڵ لەسەر مەکیاڤێلی پێچەوانەی ئەوەی من ئەمزانی، تەواو ئەرێنیە. بەناوبانگترین کاری مەکیاڤێلی، “شازادە” کە ئەو ئەڵێ ١٥١٣ نوسراوە و بۆ لۆرێنزۆی دوەم نوسراوە، ڕەسڵ ئەڵێ گەر تەنها ئەوە بخوێنیتەوە ئەوا ناتوانی هەقی تەواو بە مەکیاڤێلی بدەی. ئەبێ “دیسکۆرسس” یان ئاخاوتنەکانی بخوێنیتەوە تا بتوانی لە مەکیاڤێلی حاڵی بیت.

کە دێتە سەر باسی باکوریەکان، هەردوو مۆر و ئیراسمەس ئاوا وەسف ئەکات “هەردوو برادەری نزیک بوون، زۆر شتیان هاوبەش بوو. هەردوو خوێندەوار بوون هەرچەن مۆر کەمتر بوو خوێندەواریەکەی تا ئیراسمەس، هەردوو ڕقیان لە فەلسەفەی فێرکاری بوو، هەردوو ئامانجیان ڕیفۆرم بوو لە دینداریدا لە ناوەوە، هەردووکیش کاتێ لەتبوونی پرۆتێستانتیەت هات بەدڵیان نەبوو، هەردوو قسەزان، قسەخۆش، هەروەها نوسەری بەتوانا بوون. پێش شۆڕشەکەی لوسەر، ئەوان پێشەنگی بیرکردنەوە بوون، بەڵام دوای ئەوە دنیا بۆ پیاوانی وەک ئەوان لە هەردوو جەمسەرەکەوە زۆر توندوتیژ بوو بۆیان. مۆر توشی شەهید بوون بوو، ئیراسمەسیش نوقمی ناکاریگەری بوو

هیچ یەک لە ئیراسمەس و مۆر بە مانای وشەکە فەیلەسوف نەبوون. هۆکاری ئەوەی باسیان ئەکەم ئەوەیە کەوا ئەوان ئەو میزاجە نیشان ئەدەن کە پێویستە پێش ڕوودانی شۆڕشێک، کاتێ کە ڕیفۆرمی نەرم ئەبێ بە پێداویستی سەردەم، هەروەها کاتێ پیاوانی ترسنۆک وایان لێ نەهاتوە کە پەرچەکردار بکەن دژی هەڕەشەی توندڕەوان. هەروەها ئەوان نمونەن بۆ ئەوانەی دژی هەموو شتێکی سیستەماتیکین لە خواناسیدا کە بۆخۆی ئەو خاسیەتانەی ئەو پەرچەکردارانەبوو دژ بە فێرکاری تەقلیدی” [١، پ ٤٩٩] لێرەدا وەرگێڕانەکە ڕوون نیە، بۆخۆی ئینگلیزیەکەش زۆر ڕوون نیە لام، بەڵآم من وای لێ تێ ئەگەم ڕەسڵ ئەڵێ ئەم جۆرە پیاوانە کەسانێ نەبوون کە گۆڕانکاری گەورەیان مەبەست بووبێ. دیسان وەک ئەوانەی باشوری ئاڵپ، بەڵام جۆرە کەسێ بوون کە پێویستە هەبن پێش ئەوەی شۆڕشی گەورەتر ڕووبدات. هەرچەن لەگەڵ ئەوەشدا دواتر بە وردی باسی کەسایەتی هەردووکیان ئەکات کە بەڕاستی کەسانی بە توانا بوون. دیسان “زانا” بە مانا “زانستی”یەکەی نەبوون کە دیسان تەمەنەکانیان لەگەڵ گالیلۆ ئەبێ تەماشا بکرێ، چونکە گالیلۆ بە سەرەتای زانستی تاقیکراوە دا ئەنرێ. بۆخۆی وشەی “ئیمپریسیزم” لە وشەیەکی یۆنانیەوە هاتوە کە ئەچێتەوە سەر “ئیکسپێریمێنت” واتە تاقیکردنەوە.

تێبینی: نە شارەزای ئەفلاتونم نە هی ئەرستۆ، ئەوە نەبێ کە خوێندنەوەکانم هەمیشە سەرچاوەی شتێ لە شتەکان ئەگێڕنەوە سەر یەکێ لەم دوانە. هەڵبەت لە داهاتوودا وا نامێنمەوە.

[1] Russell, Bertrand. History of Western Philosophy. Routledge, London, 1991.