چۆن بگۆڕێین؟

شاعیرانە بۆم دێ ئەم ئێوارەیە

گریمان توانات هەیە کام لە سەرۆکەکانی ئەو ناوچەیەت بوێ بیگۆڕی بە دوو پەنجە. بۆ نمونە بتوانی لەبری شا سەلمان سەرۆکی کەنەدا دابنێیت. چۆن ئەتوانی وەزیرەکانی بگۆڕی؟ ئەی یارمەتیدەری وەزیر؟ ئەی بەڕێوەبەر؟ ئەی شۆفێر؟ ئەی کابرای لەسەر جادە کلێنس ئەفرۆشێ و گوایە “پشتی شکاوە” و “دڵم هاتە دەرەوە بۆی”؟ ئەوان چی لێ‌ ئەکەیت؟
کاتێ مرۆڤێک ناتوانێ بزانێ چۆن ئەکرێ ئیسحاق نیوتن ڕاکێشانی زەوی 330 ساڵ پێش ئێستا کەشف کردبێ کەچی ئەم هەر نازانێ ڕاکێشانی زەوی بۆچی گرنگە بۆ ئەم. هەروەها لە باشترین کاتدا دوو جۆر “ڕۆشنبیر”مان هەیە: یەکێکیان لە بەینی عەبەسیەت (دنیا هیچ مەعنای نیە و دنیا بۆ مەبەستێکی گەورە دروستکراوە) و بێ هیواییدا فول باوەشی کردوە بە قیامەتدا، نەک لە عەبدایەتیەکی ڕاستەقینەوە بۆ خالقەکەی. دوەمیشیان: کۆمەڵێ فشەکەر و خۆبەزلزانن کە ئەقڵیان لە ئەقڵی نیتشە و کۆمەڵێ سەرسەری تر تێناپەڕێ، چۆن ئەتوانی گۆڕانکاری بکەیت؟
بۆیە ئەو ناوچەیە بە سەرۆک و دوان ناگۆڕێت. ئەو ناوچەیە پێویستی بەوەیە گۆڕانکاریەکی لەسەرخۆ و خاااااااااااااوی تێدا بچێنرێ تا بەڵکوو 330 ساڵی تر تۆ و تەپ و تۆزی ئەم دوو جۆرە بەشەرە نەمێنێت لەوێ. بەڵکوو زانست و زانین جێگەی ئەم دوو بەشەرە بگرنەوە.
فێربوونی بەردەوام و پێشڕەوی کردن لەلایەن کۆمەڵێ کەسی تایبەتەوە، ئەو ڕێگایەیە کە ئەتوانێ شا سەلمان بە خۆڕسکی لە ماوەی چەن سەدەیەکدا بگۆڕێ بۆ ….چوزانم پاشایەکی کەمێ ئاقڵ. ئەردۆغان، بەڕێز گویلەن و زۆرێکی تر لەو ناوچەیە ئەو جەهالەتەن ئەتوانن 330 ساڵی تر ئەقڵ بە بەستویی بهێڵنەوە.
باوەڕم وایە ڕاکردن لەو ناوچەیە قازانجی بۆ دەوروبەرەکەت هەیە، چونکە تۆش بەشداری لە هێشتنەوەی ئەو جەهالەتەی ئەو ناوچەیەی کردوە بەو جەهەننەمەی هەندێ بە حیساب خۆیانی لێ‌ لا ئەدەن. ئەگەر تا ئەم ساتە وەختە لە لایەنە خۆپەرستیەکەمەوە بووبێ (ڕەسڵ جیاواز لە خۆپەرستی ئەڕوانێ، هەقە لەسەری بنوسم)، بەڵام حاڵی حازر کە ئەمە ئەنوسم، باوەڕم وایە گۆڕانکاریەکە تەنها لە دەرەوە ئەکرێ. بەڕاستی کاتی هاتنە دەرەوەشم هەر باوەڕم وابوو کە ئەکرێ لە دەرەوە سودی زیاتر بەو ناوچەیە بگەیەنم.

حەقیقەت لای بەختیار عەلی چیە؟

وەڵام: پێمان ناڵێت

کاکە بەختیار عەلی ئەکرێ تەنها کوردێک بێت کە زۆرێک هەم ئیلهامی پێداوم، هەم زۆرێک هەڵەی ئیحساسی بۆ ڕاست کردومەتەوە. تا ئێستاش سەرچاوەیەکی ئیلهام بەخش و پڕ فێربوونە بۆم. دوا بابەتی کە بەداخەوە لە باس نیوز بڵاوی ئەکاتەوە لە زنجیرەی تێبینیەکان، لەسەر حەقیقەتە لای نیتشە. بەندە یەک وشە لای نیتشە فێر نەبووم جارێ. ئەمەم بۆ هات دوای خوێندنەوەی وتارەکە و بەشی دوای ئەوەش کە لە خۆم بپرسم ئەرێ حاڵی بویت؟ وەڵامەکەشی ئەوەیە کە نەخێر حاڵی نەبووم. بۆیە وردم کردەوە، خەریک بوو ئەم چەن خاڵە بینێرم بۆ باس نیوز باش بوو نەمنارد. بۆیە لێرە دای ئەنێم تا بە دڵی خۆت کاتی پێوە بکوژیت.

١. زمان: کاکە بەختیار ئاگاداری وەڵامەکانتم لەسەر ڕەخنە لە بەکارهێنانی زمان. بەڵام خێرە دیسان وشەی حەقیقەت هەڵ ئەبژێری نەک “ڕاستی” یان جیاوازن؟ یان ئەمجارە پەنا نابەیتە بەر لاتینی بە لەفزی ئەڵمانی و ئەچیتە لای عەرەبی؟ باشە ناکرێ پێناسەیەکی فەرهەنگیانەمان بدەیە پێش ئەوەی بچیتە ناو بابەتە فەلسەفیەکەوە؟ زۆر سەختە بزانین مەبەستت لە “حەقیقەت” چیە؟ یان هەر ئەمان بەی بۆ پیاسەی ئێواران؟ یان بەڕاستی مەبەستتە کەلیمەکە بقەڵەوێنی؟

٢. بابەتەکەت، حەقیقەت: چ ڕاستی یان حەقیقەت، چیە وا “تا لە کۆیلەگەرایی بۆ مەبەست و ئامانج بیانپارێزم” کەچی خەریکە ئەمان کەی بە “کۆیلە”ی شتێک کە “لێرەوەیە کە حەقیقەت لە خواست و قازانج و نیازی ئێمە جیانابێتەوە، توند بە غەریزەکانمانەوە بەستراوە، نەوەک بە عەقڵمانەوە”. جەنابت باش ئەزانی کە غەریزەکانمان تەنها بەشێکی مرۆڤن کە ئەمان کاتەوە بە ئاژەڵ کە زۆربەمان خۆمانی لێ بەدوور ئەگرین، یان وامان پێ چاکە. ئیتر بۆچی حەقیقەت ئەبێ لە “خواست” و “قازانج” و “نیاز”ی ئێمە جیا نەبێتەوە کە هیچیان بە غەریزەوە نەبەستراون مەگەر تۆ چەسپی فەوری بۆ پەیا بکەی. یان هەرسێ وشەکە + غەریزە بە دڵی خۆت پێناسە ئەکەیت؟

٣. وتارەکەت، زانست: لە نیتشەوە بۆ لای زەردەشت، وام لێ ئەکا لە کاکە بەختیار بپرسم جار و بارە بۆ زانست یەکسان ئەکا بە زانستی تاقیکراوە و هەرچی پەیوەندی بە نا مەتریالەوە هەبێ ئەیکا بە “موڵک”ی فەلسەفە. ئایا بیرکاری زانست نیە؟ ئەگەر زانستیشە ئایا ماتریالیە؟ چونکە چاک ئاگادارم لە بابەتێکی تریش سەر و گوێلاکی زانستت خوێناوی کرد بەبێ پێناسەکردنی وشەکە. ئەگەر زانستیش ئەنوسی ئەو تێکەڵکردنە (٣) لە پای چی؟

٤. ماڵئاوایی بە نوسین: زۆر بەداخەوەی کە لە کۆتاییدا کاتی ماڵ ئاواییە لە جەنابت. هۆکارەکەشی خاڵەکانی سەرەوە نیە، بەڵکو بڵاوکردنەوەی نوسینەکانتە لە باس نیوز. تۆ بەردەوامبە لەوەی لە باس نیوز بنوسی منیش تا ئەوکاتە یەک وشەی تر لەو دۆمەینە ناخوێنمەوە کە خزمەت بە پارتی دیموکراتی کوردستان بکات. نەبا پارتی حەقیقەتی لە تۆش شاردبێتەوە ئەو حیزبەیە کە خزمەت بە یەک بنەماڵە ئەکات کە بنەماڵەی بارزانیەکانە. ئەوەش هیچ جیاوازیەکی نیە لەگەڵ حیزبی بەعس کە خزمەتی بەعسیەکانی ئەکرد، ئەکرێ بازنەکەی بەعس فراوانتریش بووبێت، چەوساندنەوەش بەهەموو کەسێک ناکرێت. ئیتر حەقیقەتی چیمان پێ ئەفرۆشیت؟ ئەتەوێ لەبەرگێکی زەردا بەدوای حەقیقەتی سەوز یان مۆر بگەڕێین؟ هەموو شتێکیان فرۆشت تۆش “پسپۆڕ”ی فرۆشتنی حەقیقەتی بۆیان؟ ئەگەر بەخۆڕایش لەوێ بڵاوی ئەکەیتەوە سایت و دیزاین و هەموو شتیکی لەسەر من تا 10 ساڵی داهاتوو لای ئەوان مەنوسە.

دوا قسەش بۆ خوێنەر، کام ڕاستی باس ئەکەین قوربان؟ ڕاستی قازانج یان ڕاستی دەرەوەی قازانج؟