لە شەڕی فەتحوڵا گویلەن و تەیب ئەردۆگاندا کوردستانی ئێراق پشتی کامیان بگرێت؟

2014/12/18 نوسراوە  بڵاو نەکرابوەوە تا ۲۹/۷/٠۱٦.

ئەگەر بڕیار بێت لایەنی هەق بگرین ئەوا ئەبێ بڵێین تا ڕادەیەک بەڕێز گویلەن لەسەر حەقە. حەق بەو مانایەی ئەردۆگان خەوەکانی گەورەتر بوون و خۆی بە جێگرەوەی ئەتاتورک نەزانێت، هەروەها خۆی لەوە گەورەتر ئەزانێت کە بە هێز و بازوی گویلەن هاتبێتە جێگاکەی ئێستای. کاتێکیش تەماشای ژمارەکان ئەکەین (بۆ نمونە قەرزی تورکیا لە کاتی هاتنە سەر حوکمی ئەردۆغان تا ئێستا)(۱) — ئەم خوێندنەوە ئابوریە جێگای متمانە نیە، قسەکەی بەرنادشۆ بەکارە کە ئەکرێ ئابوریناسانی تر کەلێنی گەورە لەو ژمارانە بدۆزنەوە– سەرباری ئەوەش جار و بارە ئەبێ حەقێکیش بدرێت بە ئەردۆغان کەوا خزمەتی تورکیای کردوە. بەڵام لە ستراتیجیەت و خوێندنەوەی ڕووداوەکانی ناوچەکەدا لە دۆڕاو دۆڕاوترە(۲). بەڵام ئەمە بابەتی ئەم نوسینە نیە.

ئەوەی لەم نوسینەدا ئەمەوێت باسی بکەم ئەوە نیە کە ئایا بەدەپە و پەکەکە لە باکوری کوردستان هەقە چی بکەن، چونکە هەم ئەو مافە بەخۆم نادەم بەو شارەزاییە کەمەی هەمە قسە لە توانا و بۆچوونی ئەوان بکەم، هەم بەڕاستی کار و چالاکیەکانی گویلەن لە باکوری کوردستان لام بە تەواوی ڕوون نیە. بەهەمان تەرازوش نابێ لە چاوی بەدەپە و پەکەکەوە دۆخی باشور بخوێنرێتەوە یان قسەی لەسەر بکرێت، بەڵام نابێ تێکەڵ بکرێت لەوەی دۆزی باکور و باشور یەک دۆزە بۆیە نیەتی هێزەکان ئەکرێ بەهەریەک لەو دوو تەرازوە بپێورێت. ئەمە دوو شتی جیاوازە، بونیاد نەنانی ڕوانگەیەک لەسەر ڕوانگەی لایەنەکەی تر، بەڵام مادام دۆزی کورد یەک دۆز بێت ئەکرێ لەسەر ڕای لایەک قازانجی لایەکی تر دیاری بکرێت دەنا دژیەکی تێدا ڕوو ئەدات.

کەواتە با لە چەند پرسیارێکی سادەوە دەست پێ بکەین:

یەکەم: خواجە لە کوردستان خاوەنی چیە؟

فەتحوڵا گولەن خاوەنی دەیان مەکتەب، کۆمپانیا وە زانکۆی ئیشقە کە ساڵانە ئەگەر ژمارەیەکی ١٨ لەسەر هەموو دامەزراوەکانیان دابنێین و بڵێن هەموو ساڵێکیش ٥٠ قوتابی لە هەریەک لەوانەوە دەر ئەچێت ئەوا ساڵانە ٦٠٠ کەسی بەتوانا لە دامەزراوەکانی ئەوانەوە خوێندن تەواو ئەکەن. ئەگەر تەنها ٪۱ی ئەمانە لانی کەم دڵسۆزی جەماعەتەکەی بەڕێز گویلەن بن ئەوا ساڵانە ٦ کەسی بە توانا (چونکە خوێندنگاکانیان تەنها باشترین قوتابی وەر ئەگرن) دێنە ناو کۆمەڵگای کوردیەوە و ئەبن بە پزیشک، ئەندازیار، مافناس و جۆرەها کاری تر.

دوەم: پەیوەندی کۆمپانیای فەزالەر لەگەڵ تاڵەبانی و بارزانی؟

ئەوەی لە دنیای ڕۆژهەڵات شارەزابێت ئەبێ بزانێ کەوا ئەوەی بە گشتی باس ئەکرێت تەنها قەترەیەکە لەوەی کە لەژێرەوە ئەنجام ئەدرێت. سروشتی بزوتنەوەکەی بەڕێز گویلەنیش بۆخۆی بلیمەتی ئەم جۆرە کار کردنەیە. وەک یەکێ لە کەسە یەکەمەکانیان لە ساڵانی کۆتایی سەدەی ڕابردوودا بە دەمی خۆی وتی: ئێمە سیاسەت ناکەین بەڵام سیاسیەکان لەسەر پەنجە ئەخولێنینەوە. ئەوەی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە هەردوو تاڵەبانی و بەرزانیەوە هەبێت ئەوەیە کە ڕۆژێک هەمان کەس بە قوتابیەکانی کۆلێژی ئیشق ئەڵێ: ئەمە ڕۆژنامەیەکە تیایدا هاتوە کە جەنابی تاڵەبانی ئەڵێ “من پێم خۆشە ئەوان لە هەموو لادێیەکی ئێمە قوتابخانەیەک بکەنەوە” بە کورتی ئەوەی بۆ ناوەڕۆکی ئەم بابەتە گرنگە وەڵامی پرسیارەکە ئاوا عادلانەیە: پەیوەندی زانکۆی ئیشق (لەلایەن بەڕێز نێچیرڤان بارزانیەوە کرایەوە) و باقی خوێندنگاکانیان پەیوەندیەکی بتەو و تەندروستە.

یەک ڕوونکردنەوەی تریش گرنگە پێش ئەوەی وەڵامی سەردێڕی بابەتەکە و پرسیارە سەرەکیەکە بدەمەوە. ئەویش ئەوەیە کە ئاشکرایە بەڕێز گویلەن خۆی بە میراتگری دەوڵەتی عوسمانی ئەزانێت، هەرچەن ئەمە لای ئەردۆغانیش هەمان شتە (وەک بەختیار عەلی لە بابەتێکیدا ئاماژەی پێ ئەکات) بەڵام بەڕای من ئەردۆغان زیاتر شوێنکەوتوی پارتە ئیسلامیەکانی دوای حسن بنایە و خەو بە گێڕانەوەی سەڵتەنەتەوە نابینێت بۆ شام و قاهیرە. ئەوەی فەتحوڵا لە عوسمانیەتیش جیا ئەکاتەوە ئەوەیە کەوا هەرچەن هەردوکیان چەندین نیشانەی کاریگەری دروستکەرانی بیری ئەتاتورکیزمیان پێوە دیارە (زیا گوێکئاڵپ و بیرمەندانی دوایی) بەڕێز گویلەن زیاتر پابەندی سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەکانی ترە و بە ئاشکرا کار بۆ بە عوسمانی کردنی زمانی تورکی ئەکات. بۆیە ڕونکردنەوەکەی کە ئەمەوێت بیڵێم ئەمەیە: هەموو ئەمە وا ئەکات بەڕێز گویلەن پرۆسەی ئاشتی نێوان ئۆجەلان و ئەردۆگان بە پەیماننامەی حودەیبیە بشوبهێنێت.

کەواتە بەبێ درێژەدان بەباسەکە و لادان لەسەر تەوەرە ئەسڵیەکە: ئایا ئەبێ سیاسەت بکرێت یان پشتی حەق بگیرێت؟ پرسیارەکە ئاسانە بەڵام وەڵامەکەی ئەبێ قوڵتربێت لەوەی کە دیارە. ئەویش ئەوەیە کە نابێ پشتی حەق بگیرێت لە کاتێکدا حەق لەسەر ئەوەبێت کە ئەردۆغان ئەیەوێت ببێت بە سەرۆکی کۆمار و چەند ساڵێکی تریش ئابوری تورکیای لەژێردەستدا دەرنەچێت (مەیدانی شەڕی ئەم دوو ڕۆژە بانک و کۆمپانیاکانی سەر بە ئەردۆغانە). بەڵکوو ئەبێ سەنگی مەحەکێک، پێوەرێکی زانستی هەبێت بۆ ئەوەی تەماشاکەر نەبین. ئەوەی من بە ڕاستی ئەزانم دوو پێوەرن: یەکەمیان چەندە ئێمە لەگەڵ بەدەپە و پەکەکە هاوڕابین ئەوەندە یەکگرتووتر ئەبین و ئەوەندەش براوە تر ئەبین. بۆیە لە ئێستادا (بە سەردانەکەی دیاربەکریشەوە) ئاشکرایە کە لەیلا زانا و بایدەمیر پشتی ئەردۆغان ئەگرن. وە پێوەری دوەمیش ئەو ڕاستیەیە کەوا ئەردۆغان لە کوردستانی ئێراق مەکتەبی نەکردۆتەوە و کەس فێری تورکی ناکات. کۆمپانیاکانی ناردوە و خەریکی کەسابەتی عوسمانی ئاسای خۆیانن. بەڵام بەڕێز گویلەن مەکیاڤیلیانە قوچەکی پێی خۆی قایم کردوە و گۆڕانکاریەکیش کە ئەیکات وەک سوڵتان سەلیمی یەک، یەک خستنەوەی تورکە لە هەموو گۆشەیەکی دنیا.

بۆیە ئەبێ کورد پشتی ئەردۆگان بگرێت و ئەگەر دەستەواژەی کێ لەسەر حەقەش کەسانێک بێتاقەت بکات ئەوا ئەکرێ ئاوا تەماشای ساحەکە بکرێت: ئەردۆگان بە دەنگەکانی بەڕێز گویلەن هاتۆتە سەرحوکم، ئەگەر ئێستا ئەو ڕازی نەبێت هەندێ کەس بەزۆر کارێکی پێ بکەن، ئەوا هەر ئەو لەسەر حەقە ئەگەر خەوەکانیشی ئەوەندە گەورەبێت کە جەماعەتەکەی بەڕێز گویلەن بخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە.

چونکە بەبێ ئەردۆغان ئەگەر بەڕێز گویلەن بیتوانیایە ئەمەی ئێستا لە تورکیا هاتۆتە دی بۆی بکرایە، هیچ کات ئەوی نەئەخستە پێش خۆی.

(۱) بلومبێرگ. دوا بڕی قەرزەکانی ئای ئێم ئێف درایەوە.http://www.bloomberg.com/news/2013-05-13/erdogan-s-imf-triumph-masks-surge-in-private-debt-turkey-credit.html

(۲) نیۆ-عوسمانیەتی ئەردۆگان http://www.globalresearch.ca/syria-egypt-reveal-erdogans-hidden-neo-ottoman-agenda/5358781

ونکردنی قەبری نورسی بۆچی؟

وێنەی هەواڵی پەلاماری گۆڕەکەی نورسسی
ڕۆژنامەیەکی تورکی بەناوی ئیزمیر دیموکرات. ١٤/٧/٢٩٦٠ هەواڵەکە بڵاو ئەکاتەوە

چونکە لە تورکیا ژمارەیەکی زۆر تورک هەن بە هیچ مەزهەبێک، بە هیچ شێوازێکی کارکردن بوونی کەسێکی کورد یا غەیرە تورکیان قەبوڵ نیە. ڕوونکردنەوەی تری گەر هەبێت خۆلادانە لەو ڕاستیەی خەریکە سەرەتای گۆڕانکاری تێدا ئەبینین.

لە مانگی ئازار (٣)ی ئەمساڵدا ئەم بابەتە لە ڕۆژنامەی سەباحی تورکی کە ئیستا گوێڕایەڵی جەنابی ئەردۆغانن ئامادەکرابوو. تەبیعی ئامادەکردنی بابەتەکە بۆخۆی بۆ لێدانە لە گولەن و جەماعەت کە خۆیان بە قوتابی نورسی ئەزانن. لە بەڵگەنامەکەدا ئەو قسەیە ناکرێت، ئەوانەی قسە ئەکەن تەنها گەورەیی و توانای نورسی باس ئەکەن و گەورەیی غەدرەکە نیشان ئەدان بەبێ باسکردنی ئەو هەقیقەتەی سەرەوە. لە بەڵگەنامەکەدا بە وردی باس ئەکرێ کە چۆن دوای ٤ مانگێک لە وەفاتی نورسی گۆڕەکەی لەلایەن کۆمەڵێ سەربازەوە و بە تۆپ و تەیارە لە ئورفا هەڵکەنرا و ئەوکات ڕۆژنامەکان نوسیبویان کە براوە بۆ ئیسپارتا.

بەبێ ئەوەی باسی فیکری نورسی بکەم، تەنها ئەوە بەسە کە وەک یەکێ لە قسەکەران ئەڵێن مانەوەی دین ئەگەر چەن هۆکاریکی هەبێ لە تورکیادا هۆکارە گەورەکەی بیر و نوسینەکانی سەعیدی کوردیە. جگە لەوە ئەوەی ئەبێ بوترێ لەم چوارچێوەیەدا و بۆ ئەوەی وەڵامەکە پڕ بە پێستی خۆی بێت ئەوەیە کە جەنابی، هەرچەن زۆر سور نەبوە لەسەری وەک گوتار بەڵام بەڕەفتاری سەلماندویەتی کە تەواو دوور بوو لە سیاسەت بە تایبەتی ئەو سیاسەتە ئاڵۆزەی سەردەمی ئەو لە تورکیادا هۆکاری چەندین کودەتابوو، بۆیەش وتەی اعوذ باللە من الشیطان و السیاسە بە گوتەی ئەو دا ئەنرێ.

هەڵبەت ئەم گۆڕ هەڵکەندنەی نورسی، لە مێژووی تورکیادا لەسەردەمی عوسمانیەتیشدا ئەکرا ڕووی بدایە، ئەزانرێ کە لانی کەم زانای ئەستێرەناس تەقیەدین ئەو بایەخەی پێ نەدرا کە شایەنی بوو و بە گشتی عوسمانیەکانی شارستانیەتی و زانستیان بە ئەندازەی گەورەیی ئیمپراتۆریەتەکەیان پێش نەخست. بەڵام ئەوکات ئەو هەقیقەتەی سەرەوە نەبوو. ئەگەر ئەوکاتە فڵانەکەس کورد یان عەرەب یا تورک بوایە هەمان ئەنجام چاوەڕێی ئەکرد. جیاوازیەکە لە دوای دامەزراندنی بیری تورانیزمەوە دروست بوو کە سەیر و سەمەرەکە لەوەدایە کوردێکی دیاربەکر بەناوی گوێکئاڵپ پێشەوایەتی.

هەر بۆیە گەر کەسانێک هەبن وابزانن میراتگرانی ئاڵئەرسلان تورکەشی دامەزرێنەری مەهەپەی ئێستا، کە وەک دۆکومێنتاریەکە باسی ئەکات دەستی هەبوە لە بڕیاری ونکردنی گۆڕەکە، هیچ کاتێ قەبوڵی ناکەن جگە لە گورگی بۆر (تورکی ئەسڵ) ڕێگا نادەن کەسێکی تر دەرکەوێ هەتا ئەگەر بە گۆرانی وتنیش بێت. گلەییەکەش نابێ تەنها لەوان بکرێ، بەشی هەرە گەورەی ئەبێ لە گوێکئاڵپ بکرێ کە ئەقڵ و فەلسەفەی پڕ درۆی خۆی و خەڵکانی بەکارهێنا تا ئەوان باوەڕ بکەن بەڕاستی نەتەوەیەکی بەرز و جیاوازن.

ئیتر کە ئەو چۆڕە هەقیقەتە ڕوون بوەوە ئیتر ئەزانین پارتی دیموکراتی خەڵک (هەدەپە) لەناو چ کۆمەڵگایەکدا خەریکی سیاسەتکردن و داواکردنی نەک مافی کورد بە تەنها بەڵکوو کرانەوەی کۆمەڵگای تورکیە دژی هەموو ئەو ڕەفتارانەی بۆ ئەم سەردەمەی ژیانی بەشەر ناگونجێت. ئیتر لێرەدا ئەکرێ هەدەپە خۆشی ڕەخنەباران بکرێ بەڵام ئەوەی کە هیوادارم تۆی خوێنەریش (چ کورد، تورک یان هەر نەتەوەیەک هەیت) هاوڕابیت لەگەڵمدا کە هەدەپە لانی کەم لە داواکردنی مافی نەتەوەکانی تردا و بە تایبەتی کورد جێگای ڕەخنەکردن نیە.

لێرەشەوە ئەگەڕێینەوە خاڵی سەرەتا و ئەڵێین، گەر لەسەر فیکری گوێکئاڵپ ئەفکار و جەستەی مردوی نورسی ون کرابێ، ئەوا هەقە ئێمەش هەندێ بەرپرسیارێتی هەڵگرین و تەنها ئاڵپئەرسلان تورکەش و عەسکەری تورکیای ١٩٦٠ بە تاوانبار نەزانین. ئێمەش بۆخۆمان هەم دروستکەری گوێکئاڵپین، هەم نەمانتوانیوە لەبەر هەر هۆیەک بێت پشتیوانی پیاوێک بکەین کە بەڕاستی بەدیعی زەمان بوو بۆ خۆی، ناوچەکەی و تەواوی تورکیای دوای کەمالیزم.

بۆچی گولەن ناتوانێ ئەردۆغان بڕوخێنێت؟

گولەن و ئەردۆگان
ئەردۆغان و گولەن. سەرچاوە گلۆباڵ ڕیسێرچ

١. ئەردۆغان لەو موسوڵمانتر نەبێ کەمتر نیە

٢. ئەردۆغان ڕۆژنامەی زیاترە، ئەمەیان بە ئاشکرا دیار نیە ئەبێ هەڵکۆڵیت

٣. ئەردۆغان مەکتەبی زیاترە، مەبەستم مەکتەبە فەرمیەکانی دەوڵەتە

٤. ئەردۆغان دەنگی زیاترە، چەند جارێک نەک یەکجار

٥. ئەردۆغان بانقی زیاترە، توانای هەبوو بانقی ئەوان ئیفلاس پێ بکات

٦. ئەردۆغان سوپای تەمێکرد بە یارمەتی ئەو نەک پێچەوانە، گولەن ئەبوایە خۆی بچوایەتە ناو سیاسەت نەک ڕاکا بۆ ئەمریکا

٧. ئەردۆغان ئەسڵیە، گولەن کۆپی: مەبەست ئەوەیە ئەردۆغان خۆی ئەڵێ من خاوەن فیکری خۆمم، گولەن شەرمنە یان نیەتی.

٨. ئەمریکا پادارەکە ئەگرێ نەک بێ پا: ئەمەیان زۆر لام ڕوون نیە، بەڵام بێنە پێش چاوت سی ئای ئەی چی پێ ناکرێ بە گولەن؟ ئەتوانن هەناسەی ببڕن شەوی یەکەم. بەڵام بۆ بیکەن؟ 

و اللە اعلم، سیاسەت لە تورکیا لە یاری وەرەق خۆشترە بۆ تەماشاکردن. بزانین ئەگاتە کوێ.