چیت بوێ دێتە دی؟

وەڵام: بەڵێ چی’یەک شایەنی هاتنە دی بێ
A goldfish jumping out of the water to escape to freedom. White background.
لە زۆر لاوە وێنەکە لام سەرنجڕاکێشە

ئاخر خۆ داوای فیلێکی باڵدار ناکەی لەم وەخت و زەمانەدا. حەتمەن داوای شتێک ئەکەی شایەنی ئەوە بێ کە بێتە دی. ئەزانی بۆ وا ئەڵێم؟ چونکە ئەگەر لە 1920دا داوای مۆبایلێکی ئایفۆن 7تت بکردایە لە باوکت، جارێ جگە لە خۆت کەسی تر نەی ئەزانی داوای چی ئەکەی، دوایش بە تەنها بۆت دروست نە ئەکرا. هەر زۆر زاڵمیش بوایت، کەشتیەکی چارۆکەداریان بۆ دروست ئەکردی.

بزانە ویستی مرۆڤ لە دەرەوەی ئەو شتانە نیە کە دیویەتی، تەماشای سەرچاوەکانی فیکر بکە لای جۆن لۆک. بەڵام ئەوەی کە دیویەتی، هەمووی شایەنی ئەوەن “بێنە دی”. بەڵام ئەبێ هەوڵی بۆ بدەی. ئەمەش قسە سواوەکەیە هەموو کەسێ پێت ئەڵێ. دەی چۆن “هەوڵی بۆ بدەم”. ئاخر شتێکت بەڕاستی بوێ، پێویست ناکا کەس پێت بڵێ چۆن هەوڵی بۆ بدەی.
بۆ نمونە بۆ کەسانێکی وەک ئێمە، سەفەر کردن بەناو ئاگر و ئاسندا لە ئەنجامی ویستێکی قایم و قۆڵدا “هاتە دی”. ئێستاش گۆڕانکاریەک کە بتەوێ ئەنجامی بدەی، بۆ نمونە ببیتە کەسێکی وەک ئەلیکزاندەری مەقەدۆنی، کەس ناتوانێ دەست بێنێتە ڕێگات ئەگەر ژیرانە و وەک ئەو هەڵس و کەوت بکەی. چونکە دڵنیابە سەردەمی ئەویش کەسێک نەبوە نەک پاڵی پێوە بنێ، بەڵکوو زۆر بە سەختیش توانیویەتی بیر لەم قسانە بکاتەوە، ئاخر ئەقڵی مرۆڤ ڕۆژ بە ڕۆژ گەشە ئەکات. چۆن ئەکرێ ئەلیکزاندەر فیکری فراوانتر بووبێ لە ئێمە؟ شتێکی تری فراوانتر بوە، ئەویش ویستی ئەو سەرۆکایەتی و داگیرکاریە بوە.
ئێستاش هەروا نیە مەگەر؟