فیکری ئیسلامی سیاسی بۆچی سەرناکەوێت؟

بەگری کتێبی سەرنەکەوتنی ئیسلامی سیاسی
بەگری کتێبی سەرنەکەوتنی ئیسلامی سیاسی – وێنەکە لە http://www.goodreads.com/ ـەوە ڕاستەوخۆ خراوەتە ناو بابەتەکە

سەرنەکەوتنی ئیسلامی سیاسی – “ئۆلیڤیەر ڕۆی“، وەرگێڕانی بۆ ئینگلیزی لە فەرەنسیەوە کارۆڵ ڤۆلک. پێشەکیەکەی، پەڕەی ۹ و ۱٠ی ژمارەی ڕۆمانی، چاپی ۱۹۹٤ی هارڤارد

چی سەرنج ڕاکێشە لەم بزوتنەوەیە بۆ ئێمە؟[پێشتر بزونتەوەی پێناسە کردوە: بزوتنەوەیەک لە دوای حسن بەنا و مەودودی کە پێناسەی ئیسلام ئەکات بە سیستمێکی سیاسی]
تازەیەتیەکەی، کاریگەری لەسەر ڕۆژاوا – کە توشی شەلەل بوە بەهۆی “مەترسی ئیسلامیەوە” – وە لەهەموی گرنگتر، شکست خواردنەکەی: جگە لە شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، ئیسلامیزم هیچ نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نەگۆڕیوە کە دیار بێت. ئیسلامی سیاسی لە تاقیکردنەوەی دەسەڵات دەرناچێت. لە سەرەتاکانی ۱۹۹٠دا هێشتا ڕژێمەکانی ۸٠کان هەر لەسەر حوکمن، وە شەڕی کەنداویش هەیمەنەتێکی ئەمەریکی دروست کردوە. بەڕاستی مەترسیەکی ئیسلامی غەریبە، کە شەڕ تەنها لەگەڵ موسوڵمانانی تردا ئەکات (نمونە عێراق/ئێران) یان دژی سۆڤیەت (ئەفغانستان) وە زەرەری تیرۆریستی کەمتری گەیاندوە بە بەراورد بە گروپی سوپای سور [ئەڵمانیای غەربی ۷٠کان]، لیوای سور [ئیتالیا ۷٠کان]، سوپای کۆماری ئێرلەندا IRA، گروپی جیاخوازی باسک ETA, کە چالاکیە بچوکە گروپەکانیان شێوازی زەمینەی سیاسی ئەوروپای گۆڕیوە بۆ ماوەی درێژتر تا ئەوەی حیزبوڵا یان بزوتنەوە جیهادیەکانی تر کردویانە.

بەڵام پاڵنەرە بنەڕەتیەکەی لەدەست داوە. خۆی سۆشیال-دیموکراتاندوە. چی تر پێشنیاری مۆدێلێکی جیاوازی کۆمەڵگا یان داهاتوویەکی پرشنگدارتر ناکات.

مەسەلەکە ئەوەنیە کە ئیسلامیزم لەسەر شانۆی سیاسی دیار نامێنێت. بەپێچەوانەوە، لە پاکستانەوە بۆ جەزائیر لە بڵاو بوونەوەدایە، وە جێدەستی لەسەر عادات و پێکدادانەکانی کۆمەڵگا بەجێ ئەهێڵیت. ئەکرێ لە جەزائیر بێتە سەر حوکم. بەڵام پاڵنەرە بنەڕەتیەکەی لەدەست داوە. خۆی سۆشیال-دیموکراتاندوە. چی تر پێشنیاری مۆدێلێکی جیاوازی کۆمەڵگا یان داهاتوویەکی پرشنگدارتر ناکات. ئەمڕۆ هەر سەرکەوتنێکی حیزبێکی ئیسلامی لە وڵاتێکی ئیسلامیدا تەنها گۆڕانکاری ڕوکەش بەرهەم ئەهێنێت لە عادات و یاسادا. ئیسلام گۆڕدراوە بە جۆرێک لە نیۆ-توندڕەوی کە سەرقاڵە تەنها بە هێنانەوەی حوکمی موسوڵمان، شەریعەت، بەبێ داهێنانی شێوازی نوێی سیاسی، کە مانای ئەوەیە مەحکومە بەوەی تەنهاوتەنها ببێت بە پۆشاکێک بۆ مەنتیقێکی سیاسی کە خۆی لێ لائەدات – مەنتقێک کە تیایدا لە کۆتایدا ئەو جیاوازیە تەقلیدیە ڕەگەزی، عەشیرەتی وەیان کۆمەڵگاییانە ئەدۆزینەوە کە هەمیشە ئامادەن بۆ ئەوەی ڕێڕەوی مەشرویعیەتەکەی بگۆڕن، کە شاراوەن لە ژێر پۆلە کۆمەڵایەتی و ڕژێمە تازەکاندا [واتە ئیسلامی سیاسی ئەیەوێ حوکمی موسوڵمان بگەڕێنێتەوە بەبێ گۆڕانکاری لە جیاوازیە تەقلیدیەکاندا کە ئەمان ئیسلامی سیاسیان ناوێت]. وە بە نیسبەت “ئابوری ئیسلامی”شەوە تەنها گوتارێکی بێ مانایە کە دەمامکی کردۆتە سەر شێوازێکی دەوڵەتێکی سۆشیالیستی جیهانی سێهەم (ئێران بۆ نمونە لەسەردەمی خومەینی) وە یان ئابوریەکی لیبراڵی کە زیاتر ئامادەکراوە بەرەو تەخمین کردن تا بەرهەمهێنان.

بۆچی سەرنەکەوت؟ دۆڕانەکە بۆخۆی بە گشتی فیکریە.

بۆچی سەرنەکەوت؟ دۆڕانەکە بۆخۆی بە گشتی فیکریە. بیری ئیسلامی خۆی لەسەر گریمانەیەکی بنچینەیی دامەزراوە کە هەر خۆی مادە داهێنەرەکانی تێک ئەشکێنێت: لە لایەکەوە، وەک مەنتیقەکە ئەڵێ، هەبوونی کۆمەڵگایەکی سیاسی ئیسلامی مەرجێکی پێویستە بۆ ئەوەی بڕوادار بگات بە بەها تەواویەکەی، بەڵام لەلایەکی ترەوە، کۆمەڵگایەکی لەو شێوەیە خۆی تەنها  بەبەهاکانی تاکەکانی کار ئەکات، کە بە سەرکردەکانیان دەست پێ ئەکات.

نوسەر بەردەوامە و منیش ناتوانم لەمە زیاتری وەرگێڕم لە ئێستادا. بەڵام ناچارم چەن خاڵێکی تر بنوسم. کاتێک تەماشای حاڵی حیزبی ئیسلامی ئەکەین لەوەی پێمان خۆشە ناوی بنێین باشوری کوردستان، ئەتوانین بڵێین تا ئەمڕۆش (۲٠۱٤) حیزبی ئیسلامی سیاسی کوردی حاڵی زۆر خراپترە لەم چەن پەراگرافەی کتێبەکەی نوسەر. نەک نەیانتوانیوە ئەندازەی حیزبێکی تری کوردی دامەزراو لەسەر بیرێکی جیاواز کاریگەریان لەسەر کۆمەڵگای کوردی هەبێت، بەڵکوو لە دوا هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستاندا نزیک لە سەدا  هەشتای خەڵک دەنگیان دا بە پارتی+یەکێتی+گۆڕان.

وە کاتێکیش لەم گۆشەوە سەیری حاڵیان ئەکەین دوو خاڵی تریش تەواو زەق ئەبنەوە: مادام دۆڕانەکە فیکریە کەواتە ئەو بانگەشەیەی یەکگرتوو، بزوتنەوە و نەهزەی ۹٠کان لە هەڵەبجە ئەیانکرد گوایە “موسوڵمان ئەبێ لەگەڵ گروپێک بێت و مەڕی تەنها گورگ ئەیخوات”، لەوە ئەچێت ئێستاش بەردەوام بن لەسەری، یەکسانە بەوەی موسوڵمان هەر لە سەرەتاوە ئەبێ لەگەڵ دۆڕاوێک بێت.

دوەمیشیان، کاتێک ئاوا سیستەماتیکی و فیکری دۆڕانەکە دەست نیشان ئەکرێت،  بیانوی وەک “ئەمریکا هەموو شتێکی بەدەستە” و “ئیسرائیل ناهێڵێت” یان “پارتی و یەکێتی واو وامان لێ ئەکەن” پاساو بۆ شکستەکانیان تەنها کۆلکە خوێندەوار بۆ خوارەوە قایل ئەکات. هەرچەند دوای دوا هەڵبژاردن و دۆڕان لە دوای دۆڕان هێشتا نابینین و نابیستین یەکێکیان بە ڕاشکاوانە بە چاوی ڕەخنە لە خۆگرتنی ڕاستەقینە نەک “تەوازوع”ی ڕووکەش یاخود هەوڵێکی کاڵفامانە تەماشای وەزعی خۆیان بکەن.

لە کۆتاییدا، ئەم جۆرە ڕەخنانە گرنگترین ڕەخنەن بۆ حیزبی ئیسلامی کە بیخوێننەوە بەڵام ئەوەش ناکەن، بەڵکوو ئەکەونە دوعای خێر بۆ نوسەر و وەرگێڕ و پەیامنێر تا خوا هیدایەتمان بدات.

تێبینی: دیسان کەوانە چوارگۆشەکان ڕونکردنەوە یان زیادەی وەرگێڕانەکەن. کتێبەکە لێرە ئەتوانی کەمێکی بخوێنیەوە یان لێرەوە بیکڕیت

One thought on “فیکری ئیسلامی سیاسی بۆچی سەرناکەوێت؟

سەرنجێک بنوسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s