ئینۆنۆ لە لۆزان چی وت؟

بێشکچی هەمان کتێبی پێشوو لاپەڕە ۲۸٤

نەخشەی ڕێکەوتننامەی لۆزان
نەخشەی ڕێکەوتننامەی لۆزان – سەرچاوە ویکیمیدیا

عیسمەت ئینۆنۆ سەرۆکی لیژنەی تایبەتی لە کۆنفرانسی ئاشتی لۆزان بە ئاشکرا و ڕوون ئەوەی وتبوو کەوا کوردەکان نەتەوەیەکی جیاوازن، بەڵام بە درێژایی مێژوو لەگەڵ تورکەکاندا ژیاون. عیسمەت ئینۆنۆ، لەو قسانەی کە لە کۆنفرانسەکەدا کردبوی، هەندێ وردەکاری تریشی وتبوو کەوا دانیشتوانی پارێزگای موسڵ پێنج سەد و سێ هەزارە، وە ۱۷٠ هەزاریش کۆچەری تێدایە، کۆچەریەکان بەپێی وەرز لە نێوان بەغدا و دیاربەکر و ئێراندا لە کێڵگەکاندا ژیان بەسەر ئەبەن بۆیە نابێ بە خەڵکی موسڵ دانرێن، وە لەو پێنج سەدو سێ هەزارەش ۲٦۳.۸۳٠ کەسی کورد، ۱٤۹.۹٦٠ کەسیش تورک، وە هەروەها ٤۲،۲۱٠ کەسیش عەرەبی تێدا نیشتەجێە، وە سانجاقەکانی سلێمانی و کەرکوکیش عەرەبێکی زۆر کەمی تێدایە، وە سەنجاقی مەرکەزیش ۱۳۷ هەزار کورد و تورک بەرامبەر ۲۸ هەزار عەرەب بوون.
ئەو بیرو بۆچوونانەی ئینۆنۆ لە لۆزاندا دیفاعی لێ کردبوون ئەکرێ بەم شێوەیە کورتکرێتەوە:
کوردەکان لە کۆنەوە بە ویستی خۆیان چوونەتە ژێر حوکمی تورکەوە، وە چارەنوسی خۆیان بەستۆتەوە بە تورکەکانەوە. چەندین سەدەیە کەوا نەسل، عادەت، دین وە ئەخلاقی کورد و تورک بەسترانەتەوە بە هی یەکتریەوە
ئەو بانگەشانەی گوایە لە جەنگی جیهانی یەکەمدا کوردەکان بە خراپی شەڕیان کردبێت ڕاست نیە. بۆ گەشتن بە هەمان ئامانج وە هەمان داواکاری کوردەکان چ لە جەنگی جیهانی یەکەمدا چ لە جەنگی سەربەخۆیی نەتەوەیدا بە دڵسۆزیەوە جەنگاون. بۆ خودموختاریش، هەر ناوێکی بۆ بەکاربێت باببێت، زۆر سەختە بتوانین کوردانێک بدۆزینەوە کەوا ئەم دۆخەی ئێستا بگۆڕنەوە بە هاوڵاتی بوون لەگەڵ دەوڵەتێکی بیانی کە بیانکاتە دەوڵەتێکی داگیرکراو (کۆڵۆنی). کوردەکان لە ناو دەوڵەتێکی سەربەخۆدا کە لەلایەن هێزێکی بیانیەوە دروست بکرێت، بە هیچ شێوەیەک لە داهاتوی وڵاتەکەیاندا ناتوانن هیچ قسەیەکیان هەبێت وە هەموو کارو بارەکانیان لەلایەن حکومەت و مەجلیسێکەوە بەڕێوە ئەبرێت کە نوێنەرایەتیان ناکات. لە کاتێکدا، ئەمڕۆ لە تورکیادا کوردەکان خاوەنی قسەی خۆیانن لە بەڕێوەبردنی تورکیادا.
ئەوەی کەوا کوردەکان نایانەوێت لەگەڵ تورکەکاندا پێکەوە بژین بیرۆکەیەکە لەلایەن کوردەکانەوە نا بەڵکوو لە ئینگلتەراوە دروستکراوە. بەڵام، شتێکی زۆر ئاساییە ئەگەر کوردانێک هەبن کەوا بەهۆی قازانجی مادیەوە یاخود هەستی زیادەڕەوی نەتەوەیەوە بێت پشتیوانی لەو بیروبۆچونەی ئینلگتەرا بکەن. بەڵام ئەوەندە هەیە کەوا منداڵانی ئەسڵزادەی کورد لە نێوان ژیانێکی داردەستەیی ژێر هەستی دەوڵەتێکی بێگانە بەرامبەر ژیانێک لە وڵاتەکەی خۆیاندا پێکەوە لەگەڵ تورک وەک برا و وەک حاکم کامیان هەڵ ئەبژێرن ئەمە هیچ تەرەدودێکی ناوێت.

بەڵام، شتێکی زۆر ئاساییە ئەگەر کوردانێک هەبن کەوا بەهۆی قازانجی مادیەوە یاخود هەستی زیادەڕەوی نەتەوەیەوە بێت پشتیوانی لەو بیروبۆچونەی ئینلگتەرا بکەن.

تێبینی: سەنجاق یەکەی ئیداری دەوڵەتی عوسمانیە وەک خۆی هێشتومەتەوە، هەندێ زاراوەی سۆرانی “مۆدێرن”م بەکارهێناوە لەبەر ڕەوانی وام پێ باشتر بوو لە بری زمانە شیرینەکەی شاعیرانی کلاسیکی کوردی

One thought on “ئینۆنۆ لە لۆزان چی وت؟

سەرنجێک بنوسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s